Levend erfgoed is een deuntje in je hoofd

Vanmorgen ging Sesamstraat onder meer over ‘een deuntje in je hoofd hebben’. Meteen kreeg ook ik een deuntje in m’n hoofd, en wel een reprise van de discussie die Wim en ik afgelopen woensdag hadden
– na onze voorbeschouwing van het hernieuwde Scheepvaartmuseum. Een bekend deuntje, voor wie ons kent:  onze klassieker genaamd Wat is levend erfgoed?

U moet weten, Wim en ik zijn de laatste tijd regelmatig op terrassen in de hoofdstad te vinden in gezelschap van een kop koffie. Niet als doel op zich, maar vooral om een serie discoursen over erfgoed met elkaar in verband te brengen. Uiteindelijk moet dat resulteren in een benadering van de essentie van ‘levend erfgoed’. Hoe breng je erfgoed tot leven, is de grote vraag. Wat gebeurt er als er in een geslaagde tentoonstelling door middel van dode dingen een ‘levende voorstelling’ in het hoofd van de bezoeker wordt gecreëerd? Wel, die bezoeker krijgt een deuntje in z’n hoofd, was mijn associatie vanochtend. Een deuntje dat hij als het goed is de hele dag niet meer kwijtraakt.

In de loop van ons leven loopt ons langetermijngeheugen vol met deuntjes. Gelukkig zijn die niet continu ‘levend aanwezig’ in ons werkgeheugen, nee die zitten veilig weggestopt. Een deuntje in je hoofd hebben kan je dag een vrolijke dimensie geven, maar soms kan het ook bijzonder irritant zijn. En tienduizenden deuntjes tegelijk, daar word je natuurlijk niet gelukkig van. Daar heeft de evolutie een oplossing voor bedacht. Al die deuntjes, die eens een actieve, levende rol gespeeld hebben in ons dagelijks bestaan zitten nu keurig weggestopt achter een deur met daarop het woord ‘latent’.
Je komt er eigenlijk pas achter hoeveel er in je hoofd zit als je kinderen een nieuw liedje geleerd hebben. Veel van die nieuwe liedjes zijn namelijk helemaal niet zo nieuw, die waren er veertig jaar geleden ook al. Die liedjes zitten in ons collectieve bewustzijn, klaar om geactiveerd te worden. We kunnen ze zo weer meezingen. En voor je het weet heb je de hele dag Vader Jacob in je hoofd!

Bovenstaande visie op erfgoed past in de denkbeelden die Plato over kennis en leren had. Alle kennis is al latent in ons aanwezig, stelde hij in zijn dialogen. Maieutiek, vroedvrouwkunde, is erop gericht ons onze latent aanwezige kennis te laten baren. Zo ontstaat dan weer ‘levende kennis’. We weten alles wel, maar we weten het nog niet! Pas als er gebaard is, is de kennis ook echt in ons geboren.

Nee, er is niets nieuws onder de zon. Het oude, bestaande, tijdloze wordt steeds in een nieuwe vorm geboren. ‘Informatie’ is etymologisch te herleiden tot ideeën die vorm krijgen (Latijn: informare). De tentoonstelling die we woensdag zagen in het Scheepvaartmuseum is gemaakt om ideeën levend te houden of opnieuw tot leven te brengen in de hoofden van de bezoekers. De ideeën waren al latent aanwezig in het langetermijngeheugen, in het collectieve bewustzijn en worden steeds in een nieuwe vorm gebaard. Het deuntje klinkt zoveel jaar later weer net even anders. Maar het is dezelfde tekst, dezelfde muziek. Maar deze keer als rap, of als blues, of in een klassiek jasje. Al naar gelang je stemming. En het blijft de hele dag in je hoofd zitten. Om daarna weer terug te keren naar het langetermijngeheugen, naar het depot. Levend erfgoed is een deuntje in je hoofd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *