Immaterieel erfgoed – de levende kern van onze cultuur

Erfgoed is een breed begrip. Bij erfgoed denken de meeste mensen vooral aan materieel erfgoed, bijvoorbeeld een bijzonder schilderij dat we willen bewaren voor het nageslacht. Maar ook tradities en rituelen die ons dierbaar zijn en die we aan onze kinderen willen doorgeven, zijn erfgoed. UNESCO noemt dit immaterieel erfgoed. Maar je mag het ook levend erfgoed noemen: erfgoed dat door mensen van nu beleefd wordt – de levende kern van onze cultuur.

Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE) organiseert dit jaar het Jaar van het Immaterieel Erfgoed 2012. Ook het VIE verwijst naar onze tradities en rituelen – ons immateriële erfgoed – als ‘levend erfgoed’. Bekijk bijvoorbeeld de frisse, duidelijke VIE-website en de website van het Jaar van het Immaterieel Erfgoed 2012 met veel informatie over het themajaar.

Wim en ik gebruiken ook graag de term levend erfgoed, als we willen benadrukken dat erfgoed iets is wat door mensen gemaakt en steeds opnieuw leven ingeblazen wordt. Een vluchtige terugblik leert dat in veel titels van onze blogposts de term ‘levend’ voorkomt. En onze tagline luidt niet voor niets: Erfgoed tot leven brengen. Wat dat betreft beleven we met het ‘Jaar van het Levend Erfgoed’ een mooi jaar.

Immaterieel erfgoed is een selectie van belangrijke tradities die wij niet verloren willen laten gaan. Om een goed beeld te krijgen van wat we ons bij immaterieel erfgoed kunnen voorstellen, hier een aantal citaten van de site van het VIE:

  • ‘Immaterieel erfgoed ontstaat niet vanzelf. Het wordt gedragen door mensen die er liefde voor voelen en het belangrijk vinden om hun tradities door te geven aan volgende generaties.’
  • ‘Je kunt immaterieel erfgoed niet conserveren en restaureren, zoals monumenten, archiefstukken en museumvoorwerpen. Tradities en rituelen moeten een hedendaagse betekenis hebben, anders worden ze niet meer gebruikt en verdwijnen ze.’
  • ‘Immaterieel erfgoed is de schakel tussen heden, verleden en toekomst.’

Sinds UNESCO in 2003 een conventie over het beschermen van immaterieel erfgoed aannam, wordt het belang van immaterieel erfgoed meer en meer onderstreept. Het Jaar van het Immaterieel Erfgoed is dan ook vooral een publiekscampagne om de Nederlandse bevolking bewust te maken van hun levend erfgoed. De Nederlandse regering heeft aangekondigd de UNESCO-conventie op korte termijn te zullen ratificeren. We verplichten ons daarmee om het Nederlandse immaterieel erfgoed in kaart te brengen, te documenteren en om maatregelen te nemen voor bescherming ervan.

Het Jaar van het Immaterieel Erfgoed markeert wat ons betreft een belangrijke omslag in ons denken over erfgoed. Het is echt een illustratie van erfgoedtransformatie pur sang.

Wim en ik kunnen de laatste tijd steeds beter onder woorden brengen wat erfgoedtransformatie is, omdat we het overal om ons heen zien gebeuren en herkennen, vooral nu het duidelijk onderstreept wordt door bijvoorbeeld de UNESCO en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed.
Dit is in het kort de gedachtegang: Materieel erfgoed – dode dingen – blijven dode dingen. Materieel erfgoed is een neerslag van onze cultuur op een bepaald moment, maar is niet onze levende cultuur zelf. Dode dingen kunnen wel een brug vormen. En we kunnen ze bewaren, in tegenstelling tot levende cultuur. Daarom hebben we ook zo veel materieel erfgoed. Het belangrijkste erfgoed – eigenlijk ons enige erfgoed en de levende kern van onze cultuur – zijn onze tradities en rituelen. Cultureel erfgoed ís in wezen levend immaterieel erfgoed. Minder nadruk op het behoud van dode dingen en meer focus op levende cultuur is niet alleen ons belangrijkste professionele advies maar ook een belangrijke levensles die we met u willen delen; onder de noemer ErfgoedTransformatie, maar ook als Wim en Simon. Niet te verwarren met het bekende zangduo.
Erfgoed gaat niet over dingen, maar over mensen. Over levende mensen zoals u en ik, die tradities en rituelen nodig hebben en het belangrijk vinden dat we die met z’n allen in leven houden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *