Erfgoed leeft of zal niet zijn

(Een recente bijdrage aan de actuele discussie in de LinkedIn-subgroep Waarde en Waardering van Cultureel Erfgoed ; integrale herplaatsing i.v.m. members only.)

Ik denk dat we terug moeten naar de oorspronkelijk vraag over het al dan niet betrekken van de ‘leek’ bij cultuurhistorische waardering van erfgoed. Er zijn een aantal praktische redenen om de ‘leek’ bij waarderen te betrekken. Er is ook een principiële reden. Uit de discussie wordt namelijk duidelijk dat erfgoed pas erfgoed is als het leeft in de gemeenschap. Erfgoed leeft of zal niet zijn. Het actief betrekken van het publiek is dus niet een vraag, maar een dure plicht.

Bij de maatschappelijke en politieke waardering van cultuur en erfgoed spelen processen die een afspiegeling zijn van het publieke debat in het algemeen. Naar mijn mening zijn de inzichten van Alexis de Tocqueville over democratie de laatste jaren weer zeer actueel. Hij signaleerde 150 jaar geleden al een inherent gevaar voor een democratische gemeenschap. Het gevaar is dat burgers zich afwenden van het politieke bedrijf en hun burgerlijke vrijheid vooral gaan benutten om ieder voor zich bezit te verwerven en als het kan daarvoor de staat in te zetten. Naar mijn mening is dit proces op dit moment in Nederland in volle omvang gaande.

Op het gebied van erfgoed – maar ook op het gebieden zoals scholing – raken politieke vragen (wat willen we, wat vinden we belangrijk) op de achtergrond en overheersen economische vragen (wat kost het, wat levert het mij op). Daarom gaan politieke discussies al lang niet meer over waarde, maar voortdurend over prijs. Om waarde weer op de voorgrond te plaatsen, moeten wij in ons eigen erfgoeddomein het publiek – onze belastingbetalende medeburgers – bij de publieke zaak en dus bij het waarderen van erfgoed betrekken, parallel aan de remedie van De Tocqueville. Deze publieksparticipatie moet echter meer zijn dan geconsulteerd worden of vrijblijvend input leveren aan experts. Het gaat om actief deelnemen. Tenslotte zijn expert en leek burgers van dezelfde ‘civil society’.

En dan nog iets. Tot op de dag de dag van vandaag blijkt het moeilijk om erfgoed, en dan met name museale collecties, via de nieuwe media tot leven te brengen. Het organiseren van publieksdeelname aan waarderen lijkt mij alleen mogelijk door presentatie via nieuwe media. Alleen al het bijdragen aan waarderen zelf zal ervoor zorgen dat erfgoed bij het publiek gaat leven. Tenminste bij degenen die het waarderen uitvoeren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *